Tworzenie chi\u0144skiego systemu prawa rozpocz\u0119to od podstaw w 1979 r., w zwi\u0105zku z otwarciem kraju dla zagranicznych inwestor\u00f3w. Wcze\u015bniej Chi\u0144ska Republika Ludowa korzysta\u0142a z prawa (w zachodnim rozumieniu) w bardzo ograniczonym zakresie \u2013 skodyfikowano jedynie prawo rodzinne. Pa\u0144stwo o centralnie planowanej gospodarce, z ka\u017cd\u0105 niemal dziedzin\u0105 \u017cycia zarz\u0105dzan\u0105 przez urz\u0119dnik\u00f3w, radzi\u0142o sobie bez prawa gospodarczego i cywilnego. Zaufanie w\u0142adz dla do\u015bwiadczenia \u017cyciowego s\u0119dzi\u00f3w i umiej\u0119tno\u015b\u0107 ws\u0142uchania si\u0119 tych ostatnich w wol\u0119 ludu pozwala\u0142y przez kilkadziesi\u0105t lat funkcjonowa\u0107 wymiarowi sprawiedliwo\u015bci bez skodyfikowanego prawa karnego (do lat osiemdziesi\u0105tych ub.w.).<\/p>\n
Chiny niewiarygodnie szybko nadrabiaj\u0105 dystans dziel\u0105cy je w zakresie poziomu regulacji prawnych od kraj\u00f3w wysoko rozwini\u0119tych. Z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w priorytetowo traktowane jest prawo gospodarcze, zar\u00f3wno publiczne jak i prywatne. Chi\u0144ski ustawodawca si\u0119ga do nowoczesnych, \u015bwiatowych rozwi\u0105za\u0144: zar\u00f3wno ameryka\u0144skich (prawo sp\u00f3\u0142ek, papiery warto\u015bciowe, prawo bankowe), jak i europejskich (prawo cywilne \u2013 wzorowane na niemieckim).<\/p>\n
Prawo sp\u00f3\u0142ek i corporate governance<\/strong> Powa\u017cnym wyzwaniem, przed kt\u00f3rym w\u0142a\u015bnie stoj\u0105 Chiny jest uwiarygodnienie rynku kapita\u0142owego. Problem ten pojawia si\u0119 oczywi\u015bcie we wszystkich krajach, a zyska\u0142 na znaczeniu po ameryka\u0144skich i europejskich bankructwach pot\u0119\u017cnych przedsi\u0119biorstw, obdarzanych zaufaniem inwestor\u00f3w (Enron, World.com, Parmalat). W Chinach problem \u0142adu korporacyjnego nie ogranicza si\u0119 jedynie do sp\u00f3\u0142ek gie\u0142dowych i ich wiarygodno\u015bci wobec krajowych i zagranicznych inwestor\u00f3w, ale w wi\u0119kszym jeszcze stopniu dotyczy du\u017cych przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych, kt\u00f3re nadal dominuj\u0105 w przemy\u015ble. Wdro\u017cenie mi\u0119dzynarodowych standard\u00f3w w zarz\u0105dzania przedsi\u0119biorstwami jest niezb\u0119dne dla dalszego rozwoju rynku kapita\u0142owego w Chinach. W ostatnich latach trwaj\u0105 intensywne prace nad tworzeniem przepis\u00f3w dotycz\u0105cych \u0142adu korporacyjnego, z udzia\u0142em przedstawicieli przedsi\u0119biorstw, prawnik\u00f3w akademickich i zagranicznych ekspert\u00f3w.<\/p>\n Prawo antymonopolowe<\/strong> Podatki<\/strong> Prawdopodobnie najwi\u0119kszym inwestorom zagranicznym uda si\u0119 uzyska\u0107 wyd\u0142u\u017cenie stosowania preferencyjnych stawek podatkowych o kilka lat dla przedsi\u0119biorstw, kt\u00f3re ju\u017c dzia\u0142aj\u0105 w Chinach. Podwy\u017cszenie obci\u0105\u017ce\u0144 podatkowych dla zagranicznych inwestor\u00f3w wydaje si\u0119 jednak nieuniknione.<\/p>\n W\u0142asno\u015b\u0107 intelektualna<\/strong> Chiny nale\u017c\u0105 obecnie do najaktywniejszych kraj\u00f3w, je\u015bli chodzi o zg\u0142oszenia patent\u00f3w (wg. danych \u015awiatowej Organizacji W\u0142asno\u015bci Intelektualnej). Chi\u0144skie korzystaj\u0105 z prawa w\u0142asno\u015bci intelektualnej jako instrumentu ochrony ich interes\u00f3w ekonomicznych na innych rynkach. Ostatnim (i b\u0142yskotliwym) tego przyk\u0142adem jest pozew z\u0142o\u017cony przez Netac Technology (producenta pami\u0119ci zewn\u0119trznej flash) przeciwko ameryka\u0144skiemu konkurentowi PNY Technologies, o naruszenie praw patentowych do technologii zapisu danych oraz konstrukcji przeno\u015bnej pami\u0119ci. Netac z powodzeniem korzysta\u0142o z ochrony s\u0105dowej w Chinach w sprawach o naruszenie praw z patentu (przeciwko sp\u00f3\u0142ce zale\u017cnej Sony oraz chi\u0144skiej firmie Huaqi Information Digital Technology). W ostatnich latach w Chinach wydano kilka precedensowych orzecze\u0144 w sprawach dotycz\u0105cych ochrony w\u0142asno\u015bci intelektualnej (najg\u0142o\u015bniejsze sprawy dotyczy\u0142y ochrony znak\u00f3w towarowych ameryka\u0144skich kawiarni Starbucks i w\u0142oskego producenta czekolady Ferrero).<\/p>\n Co do kierunku rozwoju prawa w\u0142asno\u015bci intelektualnej w Chinach, nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119 przede wszystkim wzmocnienia roli prawa patentowego – patentowanie program\u00f3w komputerowych i wynalazk\u00f3w biotechnologicznych. Chi\u0144skie w\u0142adze przyk\u0142adaj\u0105 ostatnio znacz\u0105c\u0105 wag\u0119 do efektywno\u015bci ochrony praw w\u0142asno\u015bci intelektualnej \u2013 powsta\u0142 pomys\u0142 wyodr\u0119bnienia osobnych s\u0105d\u00f3w specjalizuj\u0105cych si\u0119 we wspomnianych zagadnieniach.<\/p>\n Nowoczesne prawo?<\/strong> Nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107 bardzo intensywnej aktywno\u015bci legislacyjnej w Chinach \u2013 przede wszystkim we wskazanych powy\u017cej obszarach. S\u0105dz\u0105c z dotychczasowej praktyki Chin, przyj\u0119te zostan\u0105 nowatorskie rozwi\u0105zania, kt\u00f3re pozwol\u0105 stworzy\u0107 jeden z najnowocze\u015bniejszych system\u00f3w prawa gospodarczego na \u015bwiecie. Dominuj\u0105cy wp\u0142yw prawa ameryka\u0144skiego b\u0119dzie si\u0119 moim zdaniem utrzymywa\u0142. Przemawia za tym zar\u00f3wno efektywno\u015b\u0107 prawa ameryka\u0144skiego jako regulatora konkurencyjnej gospodarki, jak r\u00f3wnie\u017c wyj\u0105tkowa du\u017ca aktywno\u015b\u0107 ameryka\u0144skich prawnik\u00f3w w Chinach oraz udzia\u0142 ameryka\u0144skich uniwersytet\u00f3w w kszta\u0142ceniu chi\u0144skich elit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Tworzenie chi\u0144skiego systemu prawa rozpocz\u0119to od podstaw w 1979 r., w zwi\u0105zku z otwarciem kraju dla zagranicznych inwestor\u00f3w. Wcze\u015bniej Chi\u0144ska Republika Ludowa korzysta\u0142a z prawa (w zachodnim rozumieniu) w bardzo ograniczonym zakresie \u2013 skodyfikowano jedynie prawo rodzinne. Pa\u0144stwo o centralnie planowanej gospodarce, z ka\u017cd\u0105 niemal dziedzin\u0105 \u017cycia zarz\u0105dzan\u0105 przez urz\u0119dnik\u00f3w, radzi\u0142o sobie bez prawa gospodarczego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1412,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2526],"tags":[],"class_list":["post-1","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-chinychina"],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archive.blogs.harvard.edu\/mklaczynski\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archive.blogs.harvard.edu\/mklaczynski\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archive.blogs.harvard.edu\/mklaczynski\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.blogs.harvard.edu\/mklaczynski\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1412"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.blogs.harvard.edu\/mklaczynski\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archive.blogs.harvard.edu\/mklaczynski\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archive.blogs.harvard.edu\/mklaczynski\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.blogs.harvard.edu\/mklaczynski\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.blogs.harvard.edu\/mklaczynski\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nGruntowna nowelizacja prawa sp\u00f3\u0142ek dokonana w 2005 r. przynios\u0142a szereg udogodnie\u0144 dla zagranicznych inwestor\u00f3w, przede wszystkim z uwagi na u\u0142atwienia w zak\u0142adaniu sp\u00f3\u0142ek z ca\u0142kowitym udzia\u0142em kapita\u0142u zagranicznego (pocz\u0105tkowo taka forma inwestycji w Chinach by\u0142a niedost\u0119pna, a tworzenie sp\u00f3\u0142ek mo\u017cliwe by\u0142o jedynie wsp\u00f3lnie z chi\u0144skimi partnerami). Jakkolwiek utrzymano obowi\u0105zek uzyskiwania zgody administracji na rozpocz\u0119cie dzia\u0142alno\u015bci przedsi\u0119biorstwa z kapita\u0142em zagranicznym, to ostatnia nowelizacja poszerzy\u0142a list\u0119 dopuszczalnych dzia\u0142alno\u015bci. Uproszczono ponadto formalno\u015bci zwi\u0105zane z rejestracj\u0105 sp\u00f3\u0142ki oraz znacz\u0105co obni\u017cono minimalny kapita\u0142 zak\u0142adowy (do ok. 4 tysi\u0119cy USD, z wyj\u0105tkiem sp\u00f3\u0142ek jednoosobowych \u2013 ok. 12 tys. USD). Od pocz\u0105tku 2006 r. publicznie dost\u0119pny sta\u0142 si\u0119 centralny rejestr sp\u00f3\u0142ek.<\/p>\n
\nChiny nie mia\u0142y dot\u0105d regulacji z zakresu ochrony rynku przed praktykami monopolistycznymi. Raport komisji rz\u0105dowej powo\u0142anej do zbadania konkurencji na rynku chi\u0144skim opublikowany w 2004 r. nie pozostawia z\u0142udze\u0144 co do dalszego utrzymywania tego stanu, z kt\u00f3rego nie korzystaj\u0105 ju\u017c rodzime przedsi\u0119biorstwa pa\u0144stwowe ale mi\u0119dzynarodowe korporacje. Przyk\u0142adowo: chi\u0144ski rynek oprogramowania jest w ponad 80% opanowany przez Microsoft, akcesori\u00f3w fotograficznych \u2013 w 75% przez Kodak i Fuji, opakowa\u0144 \u017cywno\u015bci \u2013 w 95% przez Tetra Pack. Przyj\u0119ta w ub. roku ustawa (wchodzi w \u017cycie w sierpniu 2008 r.) przewiduje zar\u00f3wno zakaz anty-konkurencyjnych porozumie\u0144 pomi\u0119dzy przedsi\u0119biorstwami, kontrol\u0119 koncentracji (transakcji typu M&A o warto\u015bci powy\u017cej 185 mln USD), narzucania uci\u0105\u017cliwych warunk\u00f3w um\u00f3w kontrahentom. Domniemanie pozycji monopolistycznej zachodzi przy udziale w rynku wy\u017cszym ni\u017c 50% dla pojedynczego przedsi\u0119biorstwa lub 75% dla grupy przedsi\u0119biorstw. Chi\u0144skie prawo antymonopolowe b\u0119dzie mia\u0142o ogromy wp\u0142yw na \u015bwiatowe transakcje fuzji i przej\u0119\u0107 (kolejny, po USA, UE oraz Japonii – du\u017cy rynek, na kt\u00f3rym po\u0142\u0105czenie sp\u00f3\u0142ek b\u0119dzie wymaga\u0142o zgody narodowego lub regionalnego regulatora).<\/p>\n
\nW ci\u0105gu najbli\u017cszych 2 \u2013 3 lat nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119 zmian w regulacjach podatk\u00f3w dochodowych, w szczeg\u00f3lno\u015bci ujednolicenia stawek podatkowych obowi\u0105zuj\u0105cych chi\u0144skich i zagranicznych przedsi\u0119biorc\u00f3w. Przedsi\u0119biorstwa z udzia\u0142em kapita\u0142u zagranicznego obj\u0119te s\u0105 podatkiem dochodowym o stawce 15% lub 24%, podczas gdy ich lokalni konkurencji \u2013 wg stawki 33%. System zwolnie\u0144 obowi\u0105zuj\u0105cych w specjalnych strefach ekonomicznych i tzw. przybrze\u017cnych strefach ekonomicznych pozwala na dalsze znacz\u0105ce obni\u017cenie obci\u0105\u017ce\u0144 podatkowych. O zmianach \u2013 ujednoliceniu stawek podatku CIT \u2013 m\u00f3wi si\u0119 w Chinach od lat, jednak dot\u0105d by\u0142y one odk\u0142adane dzi\u0119ki skutecznemu lobbyingowi najwi\u0119kszych inwestor\u00f3w zagranicznych. Coraz wi\u0119ksze znaczenie ma jednak g\u0142os du\u017cych firm o chi\u0144skim kapitale, jako podatnik\u00f3w i pracodawc\u00f3w cennych dla kraju. Ekspansja mi\u0119dzynarodowa najwi\u0119kszych chi\u0144skich przedsi\u0119biorstw pozwala im cho\u0107by na opodatkowanie w innych krajach i minimalizowanie w ten spos\u00f3b obci\u0105\u017ce\u0144 podatkowych w Chinach. Zakaz dyskryminowania podatnik\u00f3w przez chi\u0144skie prawo wynika ponadto ze zobowi\u0105za\u0144 przyj\u0119tych przez Chiny w zwi\u0105zku z przyst\u0105pieniem do \u015awiatowej Organizacji Handlu.<\/p>\n
\nObecnie chi\u0144skie prawo w\u0142asno\u015bci intelektualnej to zlepek przypadkowych zapo\u017cycze\u0144 z kraj\u00f3w europejskich. Jego u\u017cyteczno\u015b\u0107 sprowadza si\u0119 wykazania, \u017ce Chiny formalnie chroni\u0105 prawa w\u0142asno\u015bci intelektualnej. Jeszcze kilkana\u015bcie lat temu niesp\u00f3jny i niesprawny system ochrony w\u0142asno\u015bci intelektualnej by\u0142 dla chi\u0144skich przedsi\u0119biorc\u00f3w bardzo korzystny, umo\u017cliwiaj\u0105c bezkarne kopiowanie cudzych rozwi\u0105za\u0144 technologicznych, produkowanie podr\u00f3bek luksusowych towar\u00f3w etc. Sytuacja ta zmienia si\u0119 w ostatnich latach: skoro chi\u0144ska gospodarka w coraz wi\u0119kszym zakresie zale\u017cy od tworzenia i rozwijania oryginalnych technologii, co z jednej strony wymaga olbrzymich nak\u0142ad\u00f3w finansowych, a z drugiej zapewnia wysokie zyski \u2013 konieczne staje si\u0119 zapewnienie sp\u00f3jnych i skutecznych regulacji prawnych. Coraz wi\u0119ksze nak\u0142ady na badania naukowe<\/p>\n
\nChinom uda\u0142o si\u0119 dokona\u0107 w ostatnich kilkunastu latach post\u0119pu gospodarczego i cywilizacyjnego na niespotykan\u0105 w \u015bwiecie skal\u0119. Obecny system prawny, pe\u0142en zapo\u017cycze\u0144 i przestarza\u0142ych rozwi\u0105za\u0144, wymaga gruntownej reformy. Przepisy przyj\u0119te w ostatnich latach \u201es\u0105siaduj\u0105\u201d z aktami prawnymi z pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych. Te ostatnie wyra\u017anie odbiegaj\u0105 od dzisiejszych chi\u0144skich standard\u00f3w zaawansowaniem techniki legislacyjnej oraz du\u017cym znaczeniem klauzul generalnych gwarantuj\u0105cych prymat gospodarki centralnie planowanej.<\/p>\n